Музыкалық жаргон өзіндік сөздер мен сөз тіркестеріне толы. Олардың кейбіреулері, мысалы, «жылы шамды дыбыс» немесе «лабух» сияқты сөздер музыкадан алыс адамдардың күнделікті сөйлеу тіліне мықтап енген, ал басқалары лексиканың бір бөлігі болуға енді дайындалуда және түсіндіруді қажет етеді. Караоке жанкүйерлеріне «караоке-минусовка» термині жақсы таныс. Бұл не нәрсе және оның қандай ерекшелігі бар екенін егжей-тегжейлі талдап көрейік.
Вокалсыз музыка
Минустың алғаш рет қашан пайда болғаны нақты белгісіз. ХХ ғасырдың 20-30-шы жылдарының өзінде вокал жазбасынсыз, тек танымал әндердің әуендері жазылған күйтабақтар шығарылатын. Олар отбасы ортасында үйде ән айтуға арналған. Теледидардың дамуымен минус музыкалық шоуларға ауысты. Бұл туралы біз «Караоке эволюциясы» мақаласында егжей-тегжейлі айтып өткенбіз. 60-шы жылдары америкалық теледидарда көрермендер көріп отырып қосылып ән айта алуы үшін экранның төменгі жағында музыка мен мәтінді біріктірген «Митчпен бірге шырқа» телебағдарламасы шықты.
Минусовка кез келген алаңда, кез келген жағдайда мінсіз өнер көрсетуге қол жеткізгісі келетін және кездейсоқ жағдайларға тәуелді болмауды қалайтын әртістер арасында өте сұранысқа ие болды. Медальдің екінші жағы — плюспен, яғни жазылған вокалмен фонограммалардың пайда болуы еді, бұл кезде орындаушы сахнада тек аузын ғана жыбырлатады. Егер минуспен ән айтуды көрермендер қалыпты қабылдаса, плюс осы күнге дейін қызу пікірталас тудырып келеді.
Бір жағынан, «фанера» сахнада белсенді қозғалатын және билейтін әртістердің өмірін айтарлықтай жеңілдетті, екінші жағынан – бұл онша әділ көрінбейді, өйткені көрермендер тіпті қуатты концерттік жабдықта болса да, альбомдық жазбаны тыңдау үшін емес, жанды орындау үшін ақша төледі ғой. Караокенің пайда болуымен фонограмма жаңа өмірге ие болды. Минус пен экрандағы мәтін біреудің оларды бір бүтінге біріктіру туралы ойын күтіп тұрғандай еді.
Минусовка және караоке
Караоке-жүйелері неғұрлым күрделенген сайын, караоке-әндері де соғұрлым сапалы бола бастады. Ең алғашқы минусовкалар синтезаторда ойналған танымал композициялардың кавер-нұсқалары болатын. Уақыт өте келе MIDI форматындағы қарапайым минустардың орнына кәсіби музыканттар жазған кәсіби аранжировкалары бар студиялық тректер және құқық иелері ұсынған лицензияланған түпнұсқалар келді. Шын мәнінде, орындаушының альбомында шырқалатын музыка мен караоке-жүйесіндегі фонограмма арасындағы айырмашылық толығымен жойылды.
Караоке өндірушілері, әдетте, өздерінің файл форматтарын әзірлеуді жөн көреді. Бұл трек сапасы мен оның модуляциясы тұрғысынан қойылған міндеттерге қол жеткізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ ән базаларының ұрлануын және олардың қайта сатылуын болдырмайды – файлдың шифрын ашу процесі айналысуға тұрарлықтай табысты іс болмауы мүмкін.
Караокеге арналған трек мыналардан тұрады:
- Минусовка (mp3, ogg, wav, aac және басқа аудиоформаттар)
- Синхрондалған лирика/мәтін (txt, midi, xml және т.б.)
Караоке-файлдарының кең таралған форматтарына мыналар жатады:
- MIDI. Әуеннің сипаттамасын (ол кейіннен синтезатор арқылы синтезделеді) және таймингке байланған мәтінді қамтиды. Бірақ бұл әндердің сапасы дыбысты синтездейтін синтезаторға өте қатты тәуелді.
- CD+G (MP3+G). Бұл формат Батыста танымал. Бастапқыда CD+G CD-дискілерде қолданылды, онда экрандағы лирика небәрі 16 түстен тұратын және өте төмен ажыратымдылыққа ие растрлық графика есебінен сызылатын. MP3+G заманауи іске асырылымдары жақсырақ сапаға ие, бірақ бәрібір көптеген шектеулері бар.
- KFN. Бұл формат Еуропада айтарлықтай кеңінен танылған. Оның басты себептерінің бірі – ДК-ге арналған көптеген бөгде қосымшалар оны ойнатуды «үйреніп» алған.
Studio Evolution компаниясы арнайы Evolution караоке-жүйелері үшін әзірленген өзінің жеке EK2 файл форматын пайдаланады. Бұл қазіргі уақыттағы ең жетілдірілген форматтардың бірі, ол мыналарды қамтиды:
- Студиялық сападағы түпнұсқа минусовка.
- Тек уақыт бойынша ғана емес, сонымен қатар тональдігін көрсете отырып синхрондалған лирика (мәтін), бұл ән айтуды нақты уақыт режимінде бағалауға мүмкіндік береді.
- LiveFX эффектілері бар жеке жолдар.
- Вокалдық партияның жеке жолы.
Кейде караокедегі дауыссыз минус бэк-вокалмен толықтырылады. Бұл орындауға нағыз концерттік ауқым береді. Орындаушымен бірге фонда бірнеше дауыс та, қайырманы жігерлі түрде қостайтын бүкіл стадион да естілуі мүмкін. Бұрын мұндай дыбысқа тек бэк-вокалисттері, музыканттары және кәсіби дыбыс режиссері бар жоғары санатты караоке-клубта ғана қол жеткізуге болатын, ал қазір заманауи Studio Evolution минусовкалары мен LiveFX арқасында концерттік шоу сіздің қонақ бөлмеңізде-ақ шырқалатын болады.
Караоке атауы жапондық «бос» және «оркестр» сөздерінен шыққан. Контекстке байланысты караоке ойын-сауық мекемесінің түрін де, фонограммамен ән айтуды да, минусовканы ойнатуға арналған құрылғының өзін де білдіруі мүмкін. Бірақ контекст қандай болса да, біз әрқашан микрофонды, субтитрлері бар экранның жарқын жарығын және мерекелік атмосфераны елестетеміз. Сонымен караоке дегеніміз не?
