Эволюция барысында табиғат адамды барлық дерлік нәрседен ләззат алудың ерекше қабілетімен марапаттады. Махаббат, тамақ, өздері сияқты адамдармен араласу бізді бақытты ететін арнайы гормондардың бөлінуін тудырады. Адам ағзасы серотонин, эндорфин, дофамин және окситоцин өндіретін шағын зертханаларға толы.
Бірнеше жыл көрмеген жақсы досыңызбен кездестіңіз бе? Міне, сізге эндорфин дозасы. Бала кешкі ас кезінде сүйкімді былдырлап отыр ма? Окситоцин инъекциясын қабыл алыңыз. Жаңа дәмханада шоколадты чизкейктің дәмін татып көрдіңіз бе? Серотонин қоспасын алыңыз. Корпоративте қаппен секіру жарысында жеңіске жеттіңіз бе? Дофамин толы кубокты ұстаңыз.
Бірақ бұл жерде де ақау бар.
Ағзамыз өндіретін заңды «есірткілерге» кедергісіз қол жеткізу кейде қатты асыра пайдалануға әкеп соғады және физикалық және психикалық зиян келтіруі мүмкін. Мысалы, эмоцияларға жауап беретін және жетіспеушілігі депрессияға әкелетін серотониннің негізгі бөлігі асқазанда біз дәмді бірдеңе жегенде немесе күн сәулесінде қыздырынғанда синтезделеді.
Осылайша ақылды табиғат бізді пайдалы тағам жеуге және қажетті D дәруменінің үлесін алу үшін далаға шығуға үйреткісі келді. Бір күні адам өте калориялы торттар мен трансмайлары бар фастфуд ойлап табады деп ол елестете алды ма екен? Егер ішкі тежегіш жүйесі жұмыс істемесе, біз тәтті және майлы тағамдарды шектеусіз жейміз, жеке мәселелерді балмұздақпен басамыз, табиғи дәмі брауни мен фри картобынан айтарлықтай төмен көкөністерден бас тартамыз.
Дофаминге тәуелділік одан да қауіпті болуы мүмкін.
Дофамин – тек «бақыт гормоны» ғана емес, сонымен қатар біздің іс-әрекеттеріміздің «қуаттау гормоны». Бұл күш-жігер мен тәуекел үшін берілетін сыйлық. Картадан ұтып алдыңыз ба – жеңісті дофаминмен қуаттадыңыз. Бұл гормон құмар ойындар немесе компьютерлік ойындар сияқты өте ауыр тәуелділіктерге әкелетінінен басқа, адреналинмен біріктірілгенде дофамин тіпті жарақаттарға және өмірге қауіп төндіруі мүмкін.
Мысалы, бейсджампинг экстремалды спорт түрі (ғимараттар мен теледидар мұнараларының төбесінен арнайы парашютпен секіру) өзінің қырық жылдық тарихында 400-ге жуық адамның өмірін қиды. Бұл өте қауіпті кәсіп, бірақ ол дофамин мөлшерімен еселеп өтеледі, жыл сайын көбірек ізбасарларды тартады және оларды барған сайын биік шыңдарды іздеуге мәжбүр етеді.
Айналадағы әлемде ләззаттардың саны шынымен де өте көп, бірақ кез келген жаста, кез келген дайындық деңгейінде қол жетімді болатын, айтарлықтай ақшалай салымдарды қажет етпейтін және шамадан тыс әуестенген кезде зиян тигізбейтіндерін саусақпен санауға болады. Бірқатар психологтар стресстен жақсы құрал деп атайтын жаңа сәнді шопинг әмияндағы сомамен шектеледі және ониомания сияқты психикалық аурулармен қауіп төндіреді. Қазіргі заманғы экологиялық катаклизмдердің себептерінің бірі – ойланбастан тұтыну туралы айтпағанның өзінде.
Жалпы, қазіргі адамның ләззат таңдауы – зиянды мен пайдалының, құмарлық пен жазаның арасындағы теңгерімді үнемі іздеу. Кешке құрбыңызбен кілегейлі торт жеп, бірақ таңертең артық көмірсуларды жұтқаны үшін жаза ретінде велотренажерде 40 минут кардио жаттығуын жасау.
Қандай қуаныштардың теріс салдары жоқ?
Адамзаттың таңында пайда болып, онымен бірге дамығандар. Мысалы, бір-бірімен қарым-қатынас. Біздің қоғамда қаншама нәрсе қарым-қатынасқа негізделгенін байқадыңыз ба? Бетпе-бет іскерлік келіссөздер, ғашықтар арасындағы көп сағаттық телефон соғысу, психотерапевтпен жеңілдік әкелетін және емделуге көмектесетін әңгімелер.
Ғалымдардың пікірінше, сөйлеуден бұрын пайда болған ең көне коммуникация формаларының бірі ән айту болды. Алғашқы прото-мелодиялық құрылымдарға салынған дыбыстардың көмегімен эмоциялардың айтарлықтай күрделі гаммаларын жеткізуге, ақпаратпен бөлісуге және көңіл-күйді білдіруге болатын еді.
Сәл кейінірек ән айтуға музыка қосылды, ол бастапқыда адамдар шығаратын дыбыстармен жұптасып, бос бөренені таяқпен ырғақты ұрудан тұруы мүмкін. Және ән айту мен музыканың логикалық жалғасы ретінде би алғашқы тұлғааралық және тайпалық коммуникациялардың негізін аяқтады.
Музыка біздің ең терең сыйақы жүйелерімізбен тығыз байланысты. Шын мәнінде, ән айтуға деген сүйіспеншілік біздің қанымызда бар және көптеген зерттеулер тыңдағанда немесе ән айтқанда дофамин бөлінетінін растайды. Музыканың күйзеліспен күресуге немесе ауырсынуды жеңілдетуге көмектесетініне ешкім күмәнданбайды және музыкалық терапия іс жүзінде белсенді қолданылады. Тіпті караоке немесе хорда ән айту кәрілік деменцияның алдын алу үшін де қолданылады.
Адам ән айтқанда, оның өкпесі спорттық жүгіру кезіндегідей оттегіге қанығады, ми мен денені энергиямен қоректендіреді, соның арқасында жаман көңіл-күйден құтылу, күрделі тапсырмалармен жұмыс істеу, ұзақ уақыт бойы зейін мен назарды сақтау оңайырақ болады. Нәтижесінде – қан айналымының жақсаруы, жүрек соғысы мен қан қысымының қалыпқа келуі, жалпы әл-ауқаттың жақсаруы, бас ауруының жойылуы, бет түсінің жақсаруы.
Ән айту кезінде дененің әрбір жасушасын дірілдететін микровибрациялар да ағзаға пайдалы әсер етеді. Бұл баяғыда-ақ байқалған, өйткені Қиыр Шығыстың шамандық рәсімдерінен бастап Австралияның байырғы тайпаларының салт-дәстүрлеріне дейінгі барлық дерлік медитациялық және емдік тәжірибелерде ән айту адамды трансқа түсіру және бірқатар аурулардан емдеу құралы ретінде қызмет еткені бекер емес.
Бірақ ән айтудың ең бастысы – оның барлығына қолжетімділігі. Арнайы жабдықты сатып алудың немесе жаңа тренажер үшін жылдар бойы ақша жинаудың қажеті жоқ, өйткені душта да ән айтуға болады. Ән айту үшін ерекше дағдылар, дене бітімі және көп жылдық жаттығулар қажет емес. Тіпті сөйлеудің бұзылуы да караоке кешіне қатысуға кедергі болмайды және қатты тұтықпасы бар Джон Скэтмэн – бұның ең жақсы дәлелі.
Сөйлеу патологиясы бар балалар үшін ән айту – сөйлеуді жақсарту тәсілдерінің бірі және еркін сезіну, оптимистік көңіл-күй, өз күшіне сенімділік, соматикалық тұрақтандыру және тұлғаны үйлестіру көзі. Сонымен қатар, басқа мүмкіндіктер шектеулі болған жағдайда музыка мен ән айту өзін-өзі көрсетудің жақсы тәсілі болады.
Ән айту – үнемі өсу мен дамуды ұсынатын пайдалы және салауатты ләззат. Әртүрлі ән айту әдістерін меңгеру, диапазонды кеңейту, өзіңізді жетілдіру және күрделірек композицияларды орындау арқылы сіз әрқашан өзін-өзі жетілдірудің жаңа шыңдарына шығасыз. Сіз қонақ бөлмесі мен үйдегі караокенің жайлылығынан караоке-клубқа шығып, экстремалды спорт әуесқойлары сияқты адреналин мен дофаминнің үйлесімін көру үшін өзіңізді үлкен аудитория алдында үлкен сахнада сынай аласыз.
Түйін
Әрқайсымызға туғаннан бастап өміріміздің соңына дейін бірге болатын шексіз қуаныш теңізі мен ең жоғары деңгейдегі эмоциялар қолжетімді. Біз ән айтуға және бақытты болуға жаралғанбыз. Біз өз сезімдерімізбен бүкіл әлеммен бөлісу үшін ән айтамыз. Біз әркімге өзімізді кернеген қуаныш туралы айту үшін ән айтамыз. Біз ән айтпай тұра алмайтындықтан ән айтамыз.
